Chéo giã tay

Điện Biên – mảnh đất lịch sử anh hùng nơi địa đầu Tổ quốc không chỉ nổi tiếng với chiến thắng Điện Biên Phủ lẫy lừng năm châu, mà còn hấp dẫn bởi nét văn hóa ẩm thực độc đáo của đồng bào các dân tộc thiểu số. Trong đó, không thể không nhắc tới món chấm truyền thống của người Thái – chẩm chéo, một thứ gia vị đậm đà mang hồn núi rừng Tây Bắc. Từ những cối đá giã tay, chẩm chéo không chỉ là món ăn kèm, mà còn là câu chuyện gìn giữ văn hóa, tình yêu với bản làng. Hợp tác xã Quà Điện Biên đã và đang viết tiếp câu chuyện ấy, đưa chẩm chéo từ mâm cơm dân dã đến những gian hàng OCOP, quà tặng du lịch và hơn thế nữa.

Hợp tác xã Quà Điện Biên được thành lập từ khát khao gìn giữ và phát triển những giá trị bản địa, đưa các sản vật của người Thái, người Mông ra khỏi thung lũng, vượt khỏi bản làng để đến với đông đảo người tiêu dùng trong và ngoài nước. Ngay từ những ngày đầu, các thành viên hợp tác xã đã đi sâu vào từng bản nhỏ, gặp gỡ bà con, học hỏi cách làm chẩm chéo chuẩn truyền thống. Điều đặc biệt ở sản phẩm này chính là phương pháp giã tay bằng cối đá – một lựa chọn có phần vất vả hơn nhưng lại giữ được trọn vẹn mùi vị đặc trưng: thơm nồng của mắc khén rừng, cay se của ớt thóc, thoảng hương tỏi Nà Tấu và vị thanh mát của các loại rau thơm rừng.

Mỗi nguyên liệu đều được chọn lọc kỹ càng, thu hái theo mùa vụ và bảo quản tự nhiên. Đó là lý do Chẩm chéo giã tay Điện Biên không chỉ là món chấm mà còn là một bản hòa ca của núi rừng, là sự kết tinh giữa thiên nhiên và bàn tay lao động cần mẫn của người dân tộc thiểu số. Khi nhiều cơ sở sản xuất chọn máy móc để tăng năng suất, Hợp tác xã Quà Điện Biên vẫn kiên định với cách làm truyền thống. Giã tay tuy mất thời gian nhưng tạo ra mùi vị thơm, vị thấm và độ mịn đặc trưng không thể thay thế. Quan trọng hơn, lựa chọn này giúp bảo tồn tri thức bản địa, giữ được hồn cốt của món chấm cổ truyền, đồng thời tạo công ăn việc làm ổn định cho nhiều phụ nữ dân tộc tại địa phương.

Mỗi mẻ chẩm chéo được làm ra là kết quả của sự kỳ công và tâm huyết: từ khâu chọn nguyên liệu, sơ chế, cân đo tỷ lệ đến từng nhịp chày trong cối đá. Đó không chỉ là lao động mà là nghệ thuật, là tình yêu dành cho văn hóa truyền thống.